Vascular Surgical Emergencies: Well-Prepared for Duty
در فوریتهای عروقی، فاصله میان نخستین علائم و آسیب برگشتناپذیر بافت ممکن است بسیار کوتاه باشد. خونریزی کنترلنشده، انسداد حاد شریان، پارگی آنوریسم، ایسکمی مزانتریک یا عفونت یک گرافت عروقی، موقعیتهایی نیستند که بتوان ارزیابی و درمان آنها را تا حضور تیم کامل روزانه به تعویق انداخت. «فوریتهای جراحی عروق؛ آماده برای کشیک» برای همین لحظات تدوین شده است: زمانی که پزشک کشیک باید مشکل را سریع تشخیص دهد، فوریت آن را بسنجد و اقدامات اولیه و درمان قطعی را بهدرستی سازماندهی کند.
کتاب ۵۰ سناریوی واقعی و پرتکرار را در قالب فصلهای کوتاه و متمرکز بررسی میکند. هر وضعیت با یک نمونه بالینی، تصاویر مرتبط، توصیههای تشخیصی و درمانی و مجموعهای از نکات اجرایی همراه است. هدف، ارائه یک درسنامه جامع از تمام جراحی عروق نیست؛ بلکه فراهمکردن راهنمایی است که در شروع دوره تخصص، نخستین کشیکها و هنگام مواجهه با وضعیتهای کمتکرار اما پرخطر قابل مراجعه باشد.
بخش خونریزیهای شریانی، طیفی از شرایط خودبهخودی، عفونی، پس از مداخله و پس از جراحی را پوشش میدهد. خونریزی اروزیو سپتیک، پسودوآنوریسم شریان کاروتید، پسودوآنوریسم کشاله ران پس از پونکسیون، آنوریسم آناستوموز و پارگی آنوریسم پوپلیته از جمله موارد مطرحشدهاند.
در این موقعیتها، صرف تشخیص وجود خونریزی کافی نیست. پزشک باید همزمان وضعیت همودینامیک بیمار را تثبیت کند، احتمال عفونت یا آسیب گرافت را بسنجد، روش تصویربرداری مناسب را انتخاب کند و درباره کنترل باز، اندوواسکولار یا ترکیبی خونریزی تصمیم بگیرد. کتاب با تمرکز بر توالی اقدامات، کمک میکند تصمیمهای حیاتی از اقدامات غیرضروری یا زمانبر جدا شوند.
انسداد حاد شریان پا یا دست ممکن است در مدت کوتاهی به نکروز بافت، از دست رفتن اندام و عوارض سیستمیک منتهی شود. کتاب ارزیابی بالینی ایسکمی، سنجش قابلیت نجات اندام، شروع درمان ضدانعقادی، انتخاب تصویربرداری و جایگاه ترومبکتومی، ترومبولیز، بایپس و روشهای اندوواسکولار را در چارچوب تصمیمگیری اورژانسی مطرح میکند.
بیماری شریانی محیطی در مرحله چهار نیز در کنار ایسکمی حاد بررسی میشود. این مجاورت به خواننده کمک میکند میان بیماری مزمن پیشرفته، تشدید حاد روی زمینه انسداد مزمن و یک آمبولی ناگهانی تمایز قائل شود؛ تفاوتی که بر فوریت، روش بازسازی عروقی و پیشآگهی اندام اثر مستقیم دارد.
فوریتهای وریدی کتاب تنها به ترومبوز ورید عمقی پا محدود نیستند. ترومبوفلبیت وریدهای بازو، ترومبوز وریدهای آگزیلاری و ژوگولار، درگیری ورید صافن بزرگ و کوچک و فِلگمازیا سرولئا دولنس نیز بررسی شدهاند.
در این بخشها، تشخیص گستره ترومبوز، خطر آمبولی ریه، احتمال تهدید اندام و ضرورت درمان مداخلهای مورد توجه قرار میگیرد. فِلگمازیا بهعنوان نمونهای از وضعیتی معرفی میشود که یک اختلال ظاهراً وریدی میتواند با افزایش شدید فشار بافتی، کاهش جریان شریانی و گانگرن اندام همراه شود.
آبسه پای دیابتی، فلگمون ساق، شارکوی حاد و سپسیس ناشی از گانگرن انگشت پا، بخش دیگری از فوریتهای مطرحشده را تشکیل میدهند. اهمیت این فصلها در آن است که عفونت، ایسکمی و اختلال نوروپاتیک اغلب بهطور همزمان وجود دارند و درمان موفق به تشخیص سهم هرکدام وابسته است.
کتاب بر ارزیابی منبع عفونت، وجود نکروز، وضعیت خونرسانی اندام و ضرورت دبریدمان یا بازسازی عروقی تأکید میکند. در چنین بیمارانی، تجویز آنتیبیوتیک بدون کنترل کانون عفونت یا ارزیابی پرفیوژن ممکن است برای جلوگیری از پیشرفت سپسیس و قطع عضو کافی نباشد.
اختلال عملکرد یا عفونت پورت، عفونت کاتتر دهلیزی و انسداد، خونریزی یا عفونت شنت دیالیز از مشکلاتی هستند که ممکن است خارج از ساعات معمول به جراح ارجاع شوند. این موارد از نظر فوریت یکسان نیستند؛ بعضی با ارزیابی برنامهریزیشده قابل مدیریتاند و بعضی دیگر بهدلیل خونریزی شدید، سپسیس یا از دسترفتن دسترسی دیالیز به اقدام فوری نیاز دارند.
کتاب به تشخیص علت اختلال، کنترل موقت خونریزی، ارزیابی عفونت، حفظ دسترسی عروقی و انتخاب میان بازبینی جراحی، ترومبکتومی، درمان اندوواسکولار یا خارجکردن وسیله کمک میکند.
آسیب تروماتیک آئورت، پارگی شریان کاروتید، وجود جسم خارجی در محل آسیب عروقی و کندهشدن شریانهای آگزیلاری، براکیال یا پوپلیته از فوریتهای تروماتیک کتاب هستند. این فصلها بر هماهنگی میان احیای بیمار، کنترل خونریزی، تصویربرداری و برنامهریزی ترمیم عروقی تمرکز دارند.
وجود جسم خارجی در محل زخم، آسیب همزمان استخوان و بافت نرم، احتمال سندرم کمپارتمان و مدت ایسکمی از عواملی هستند که بر ترتیب اقدامات اثر میگذارند. کتاب به خواننده یادآوری میکند که خارجکردن عجولانه جسم نافذ یا اصلاح اسکلتی بدون برنامه کنترل عروقی میتواند خونریزی را تشدید کند.
بخش بیماریهای سوپراآئورتیک شامل تنگی علامتدار کاروتید، انسداد حاد کاروتید و دایسکشن حاد آن است. در این موارد، زمانبندی مداخله باید با وضعیت نورولوژیک، یافتههای تصویربرداری و خطر خونریزی یا سکته مجدد هماهنگ شود.
در بخش عروق شکم و لگن، پارگی آنوریسم آئورت شکمی و ایلیاک، دایسکشن حاد آئورت، سندرم لریش، خونریزی سپتیک آئورت، انفارکتوس مزانتریک، پارگی آنوریسم عروق احشایی و ترومبوز ورید پورت و مزانتریک بررسی میشوند. این فصلها مجموعهای از فوریتهایی را در بر میگیرند که ممکن است در ابتدا با درد شکم، شوک، اسیدوز یا علائم غیراختصاصی ظاهر شوند، اما تأخیر در تشخیص آنها پیامدهای شدیدی دارد.
انسداد کاروتید پس از عمل، انسداد یا عفونت بایپس، خونریزی مجدد، کولیت ایسکمیک پس از اعمال آئورت، بازشدن زخم شکم و سندرم کمپارتمان، بخش پایانی کتاب را تشکیل میدهند. این عوارض نیازمند تشخیص زودهنگام و تفکیک نشانههای طبیعی دوره نقاهت از علائم یک وضعیت تهدیدکننده حیات یا اندام هستند.
کتاب در این قسمت بر پایش بالینی، شناخت علائم هشدار، انتخاب تصویربرداری و تعیین آستانه بازگشت به اتاق عمل تمرکز دارد. توجه به عوارض پس از جراحی، اثر را از یک راهنمای پذیرش اورژانس فراتر میبرد و آن را برای مراقبت از بیماران بستری جراحی عروق نیز کاربردی میکند.
ساختار مبتنی بر سناریوی بالینی، امکان مطالعه فصل مرتبط با مشکل همان بیمار را فراهم میکند. پزشک میتواند بهجای جستوجوی یک موضوع در میان فصلهای طولانی یک مرجع بزرگ، مسیر تشخیص، اقدامات فوری و گزینههای درمانی یک فوریت مشخص را مرور کند.
این کتاب بیشترین کاربرد را برای رزیدنتهای جراحی عروق و جراحی عمومی، پزشکان طب اورژانس، جراحان کشیک و اعضای تیمهایی دارد که با بیماران عروقی حاد مواجه میشوند. متخصصان باتجربه نیز میتوانند از آن بهعنوان مرجع سریع برای مواردی استفاده کنند که در فعالیت روزمره کمتر دیده میشوند.
بر اساس معرفی ناشر ــ و نه نقد مستقل خوانندگان ــ ویژگی متمایز کتاب، ارائه ۵۰ وضعیت اورژانسی در قالب توصیههای دقیق تشخیصی و درمانی، نکات اجرایی و مثالهای بالینی مصور است. تا زمانی که نقدهای حرفهای یا بازخوردهای بیشتری منتشر نشوند، نمیتوان درباره خوانایی ترجمه انگلیسی، عمق کافی توصیهها یا میزان کاربرد کتاب در نظامهای درمانی مختلف نتیجهگیری قطعی کرد.
پروفسور سوزانه رگوس جراح عروق و اندوواسکولار آلمانی و از اعضای ارشد بخش جراحی عروق بیمارستان دانشگاهی رگنسبورگ است. او در این مرکز بهعنوان معاون مدیر بخش و پزشک ارشد فعالیت میکند و مسئولیت حوزه بیماریهای عروقی مرتبط با ورزش را نیز بر عهده دارد.
او ...
