اختلالات تعامل روده–مغز: تشخیص و درمان DGBI اثری جامع در حوزه نورواگاستروانترولوژی است که به گروهی از بیماریهای شایع و در عین حال پیچیده دستگاه گوارش میپردازد؛ اختلالاتی که در آنها علائم بیمار تنها با یک ضایعه ساختاری ساده توضیح داده نمیشوند و تعامل میان دستگاه عصبی مرکزی، سیستم عصبی روده، حرکات گوارشی، حساسیت احشایی و عوامل روانی ـ اجتماعی در شکلگیری تظاهرات بالینی نقش دارد.
کتاب با رویکرد امروزی Disorders of Gut-Brain Interaction (DGBI) تدوین شده و مفاهیمی را که پیشتر عمدتاً با عنوان Functional Gastrointestinal Disorders شناخته میشدند، در چارچوب جدیدتر تعامل روده و مغز بررسی میکند. معیارهای تشخیصی Rome، فیزیولوژی دستگاه گوارش و جایگاه نورواگاستروانترولوژی نقطه شروع این مسیر هستند.
سازماندهی دستگاهمحور؛ از مری تا آنورکتوم
ساختار کتاب به خواننده اجازه میدهد هر ناحیه دستگاه گوارش را ابتدا از منظر آناتومی، فیزیولوژی و روشهای بررسی عملکردی بشناسد و سپس وارد تشخیص و درمان بیماریهای همان ناحیه شود.
در بخش مری، روشهایی مانند esophageal manometry، high-resolution impedance manometry، EndoFLIP و esophagram در کنار اختلالاتی مانند functional heartburn، reflux hypersensitivity، functional dysphagia، achalasia و distal esophageal spasm بررسی میشوند.
بخش معده و دوازدهه به آزمونهای حرکتی و تخلیه معده، سنجش احساسات احشایی و نفوذپذیری مخاط میپردازد و سپس موضوعاتی مانند functional dyspepsia، belching disorders، nausea and vomiting disorders، rumination syndrome و gastroparesis را وارد فضای بالینی میکند.
IBS، اختلالات دفع و بیماریهای عملکردی روده
در بخش روده باریک و کولون، علاوه بر فیزیولوژی حرکتی، روشهایی مانند اندازهگیری transit time، Cine-MRI و ارزیابی permeability مخاط مطرح شدهاند. سپس طیف مهمی از DGBIها شامل Irritable Bowel Syndrome، functional constipation، functional diarrhea و functional abdominal bloating بررسی میشود.
کتاب تنها به بیماریهای عملکردی کلاسیک محدود نیست و اختلالات حرکتی مهمی مانند chronic intestinal pseudo-obstruction و megacolon را نیز پوشش میدهد. موضوعات جدیدتری مانند ارتباط gut microbiota با functional bowel disorders، یبوست ناشی از اپیوئیدها و کاربرد Bristol Stool Form Scale نیز در فصلهای مستقل مورد بحث قرار گرفتهاند.
ارزیابی عملکرد آنورکتال در کنار تصمیمگیری درمانی
یکی از بخشهای قابل توجه کتاب به اختلالات آنورکتوم اختصاص دارد. خواننده ابتدا با فیزیولوژی دفع و آزمونهایی نظیر anorectal manometry، anorectal sensation testing، anal electromyography، defecography و balloon expulsion test آشنا میشود.
در ادامه، این ابزارهای تشخیصی در زمینه بیماریهایی مانند fecal incontinence، functional anorectal pain، dyssynergic defecation، evacuation disorders، rectocele و rectal prolapse معنا پیدا میکنند. Low Anterior Resection Syndrome و یبوست عملکردی مزمن کودکان نیز در مباحث تکمیلی این بخش حضور دارند.
جایگاه واقعی محور مغز–روده در درمان
ویژگی مهم کتاب این است که «مغز» در عنوان آن صرفاً یک مفهوم نظری نیست. بخشهای مربوط به پزشکی روانتنی نشان میدهند که چگونه علائم گوارشی، حساسیت احشایی، استرس، ادراک درد و عوامل رفتاری میتوانند در یک شبکه متقابل بر یکدیگر اثر بگذارند.
فصلهای عملی کتاب موضوعاتی مانند برخورد روانتنی با بیمار، درمان درد شکمی مقاوم، family medicine و حتی hypnotherapy را در کنار رویکردهای جسمانی بررسی میکنند. این ترکیب برای DGBI اهمیت ویژهای دارد، زیرا مدیریت موفق این بیماران در بسیاری از موارد به چیزی فراتر از درمان یک علامت منفرد نیاز دارد.
آزمونهای تشخیصی در کنار کیسهای بالینی
مطالب کتاب صرفاً به مرور تئوری محدود نیستند. در بخشهای مختلف، Case Discussionهایی درباره سوزش سردل، درد قفسه سینه، دیسفاژی، احساس پری بعد از غذا، درد اپیگاستر، تهوع و استفراغ، یبوست، اسهال، درد شکمی، مشکلات دفع و بیاختیاری مدفوع ارائه شدهاند.
این ساختار باعث میشود خواننده ابتدا مکانیسم و ابزار تشخیص را بیاموزد و سپس نحوه استفاده از آن دانش در مواجهه با یک بیمار واقعی را مرور کند.
منبعی برای نورواگاستروانترولوژی بالینی
با 88 فصل، این کتاب دامنهای گسترده از فیزیولوژی حرکتی و پپتیدهای مرتبط با محور مغز–روده تا روشهای تشخیصی پیشرفته و درمان بالینی را در یک مجموعه گرد آورده است. فصل پایانی نیز با نگاهی به هورمونهای گوارشی فراموششده، چشماندازی تازه برای درک DGBI ارائه میدهد.
این اثر بیش از همه برای متخصصان و فلوهای گوارش، پزشکان داخلی، پژوهشگران نورواگاستروانترولوژی و افرادی که با بیماران مبتلا به IBS، functional dyspepsia، اختلالات حرکتی گوارشی یا اختلالات دفع سروکار دارند کاربرد دارد. دانشجویان پزشکی، پرستاران، کارشناسان آزمایشگاههای بالینی و درمانگران حوزه روانتنی نیز از سوی ناشر در میان مخاطبان کتاب معرفی شدهاند.