Neuroimaging of Treatment-Related Conditions in the Brain
بروز یک ضایعه جدید در MRI مغز همیشه به معنای پیشرفت بیماری اولیه نیست. پرتودرمانی، شیمیدرمانی، داروهای سرکوبکننده ایمنی، درمانهای هدفمند، ایمونوتراپی و حتی تزریق ماده حاجب میتوانند الگوهایی ایجاد کنند که از نظر تصویربرداری به عود تومور، سکته، التهاب، عفونت یا بیماریهای عروق مغزی شباهت دارند. کتاب «تصویربرداری عصبی عوارض و اختلالات مغزی مرتبط با درمان» برای تحلیل دقیق همین موقعیتهای دشوار تدوین شده است.
این مرجع تخصصی، یافتههای نورورادیولوژیک بیماریهایی را بررسی میکند که مستقیماً در اثر درمان ایجاد میشوند یا با مصرف داروها و مداخلات پزشکی تحریک میگردند. تأکید اصلی کتاب بر شناسایی الگوهای تصویربرداری، افتراق عارضه درمانی از بیماری خودبهخودی و تعیین نقش تصویربرداری در تشخیص، گزارشنویسی و پیگیری بیمار است.
یکی از چالشهای مهم در نوروانکولوژی، تمایز پیشرفت واقعی تومور از پسودوپروگرشن است. کتاب این مسئله را همراه با آسیبهای دیررس ناشی از پرتودرمانی و سندرم SMART بررسی میکند؛ سندرمی نادر و احتمالاً کمتشخیصدادهشده که ممکن است سالها پس از پرتودرمانی مغز با سردرد، تشنج و علائم عصبی کانونی ظاهر شود.
در فصلهای مرتبط با پرتودرمانی، نشانههایی مطرح میشوند که به رادیولوژیست و تیم درمان کمک میکنند تغییرات پس از درمان را از عود تومور، نکروز، ایسکمی و سایر فرایندهای پاتولوژیک متمایز کنند. این رویکرد برای جلوگیری از تغییر غیرضروری درمان یا انجام اقدامات تهاجمی اهمیت ویژهای دارد.
بخشهای آغازین کتاب به تعریف بالینی انسفالوپاتی و الگوهای آن در MRI اختصاص دارند. سپس طیفی از عوارض درمانی شامل لوکوآنسفالوپاتی چندکانونی پیشرونده ناشی از درمان، سندرم انسفالوپاتی خلفی برگشتپذیر و سندرم انقباض برگشتپذیر عروق مغزی بررسی میشود.
در این مباحث، تنها ظاهر ضایعات مورد توجه نیست؛ داروها و درمانهای مرتبط، زمینه بالینی، توزیع آناتومیک یافتهها و مهمترین تشخیصهای افتراقی نیز تحلیل میشوند. چنین ساختاری به خواننده کمک میکند یافته تصویربرداری را در ارتباط با زمان شروع درمان و وضعیت بالینی بیمار تفسیر کند.
گسترش ایمونوتراپی، درمانهای ضدآمیلوئید و درمان با سلولهای CAR-T مجموعه تازهای از عوارض عصبی را وارد طب بالینی کرده است. کتاب به ناهنجاریهای تصویربرداری مرتبط با آمیلوئید یا ARIA میپردازد؛ یافتههایی که بهویژه در پایش بیماران دریافتکننده درمانهای ضدآمیلوئید بیماری آلزایمر اهمیت یافتهاند.
عوارض عصبی درمان CAR-T نیز با تمرکز بر نشانههای نورورادیولوژیک بررسی میشوند. این فصل برای متخصصانی که با بیماران مبتلا به بدخیمیهای خونی و درمانهای سلولی نوین سروکار دارند، تصویری منظم از یافتههای قابل مشاهده در CT و MRI فراهم میکند.
موضوعات کتاب به عوارض شایعتر محدود نیست. افزایش فشار داخل جمجمه ناشی از دارو، انسفالوپاتی ناشی از ماده حاجب، آنژیوپاتی آمیلوئید مغزی یاتروژنیک و ارتباط درمانها با PRES و RCVS نیز در فصلهای مستقل بررسی شدهاند.
این پوشش گسترده به خواننده یادآوری میکند که تغییرات مغزی مرتبط با درمان میتوانند عروقی، التهابی، سمی، دمیلینهکننده، آمیلوئیدی یا مرتبط با اختلال سد خونیـمغزی باشند و برای تشخیص صحیح آنها باید سابقه دارویی و درمانی بیمار با یافتههای تصویربرداری تلفیق شود.
کتاب برای نورورادیولوژیستها، رادیولوژیستها، متخصصان مغز و اعصاب و رادیوتراپی تدوین شده است و برای انکولوژیستها، هماتولوژیستها و روماتولوژیستهایی که با عوارض عصبی درمانهای پیچیده مواجه میشوند نیز کاربرد دارد.
این اثر یک کتاب مقدماتی نورورادیولوژی یا اطلس عمومی MRI مغز نیست. بیشترین ارزش آن برای خوانندهای است که اصول تصویربرداری عصبی را میداند و اکنون میخواهد در موقعیتهای پیچیده، میان پیشرفت بیماری، عارضه دارویی، آسیب ناشی از پرتودرمانی و یک بیماری مغزی مستقل تمایز قائل شود.
براساس دامنه موضوعی و ساختار کتاب، مهمترین امتیاز احتمالی آن تمرکز اختصاصی بر عوارض مغزی ناشی از درمان است؛ موضوعی که در منابع عمومی نورورادیولوژی معمولاً میان فصلهای متعدد پراکنده میشود. گردآوری آسیبهای دیررس پرتودرمانی، سندرم SMART، پسودوپروگرشن، PML یاتروژنیک، ARIA، PRES، RCVS، عوارض CAR-T و انسفالوپاتی ناشی از ماده حاجب در یک مجموعه میتواند برای متخصصان تصویربرداری و تیمهای چندتخصصی مفید باشد.
در مقابل، تخصصیبودن موضوع و تمرکز بر موقعیتهای نسبتاً پیچیده بالینی سبب میشود کتاب برای دانشجویان مبتدی یا افرادی که هنوز با اصول MRI مغز و نورورادیولوژی آشنا نیستند، انتخاب نخست مناسبی نباشد.
دکتر ماریا لوئیزا زِدّه متخصص نورولوژی عروقی و نوروسونولوژی و مسئول واحد سکته مغزی در Azienda Unità Sanitaria Locale–IRCCS di Reggio Emilia ایتالیا است. حوزه فعالیت بالینی و پژوهشی او بیماریهای عروق مغزی، سکته حاد و خونریزیدهنده، بیماری عروق کوچک مغز...
دکتر روزاریو پاسکارلا متخصص نورورادیولوژی تشخیصی و مداخلهای و مدیر واحد نورورادیولوژی مداخلهای بیمارستان Santa Maria della Misericordia در AULSS 5 Polesana شهر روویگو ایتالیا است. او تحصیلات پزشکی و دورههای تخصصی نورولوژی و رادیودیاگنوستیک را در دان...
