دانشنامه طب ورزش در سلامت و بیماری

فعالیت بدنی تنها ابزاری برای افزایش آمادگی جسمانی نیست؛ پاسخ بدن به ورزش با عملکرد قلب و عروق، متابولیسم، ایمنی، دستگاه عصبی، عضلات، سالمندی و روند بسیاری از بیماری‌های مزمن ارتباط دارد. دانشنامه طب ورزش در سلامت و بیماری این ارتباط گسترده را در قالب یک مرجع الفبایی و میان‌رشته‌ای بررسی می‌کند و مفاهیم علوم پایه را در کنار کاربردهای پیشگیرانه، درمانی و توان‌بخشی ورزش قرار می‌دهد.

مرجعی برای جست‌وجوی سریع، نه مطالعه خطی

برخلاف یک درسنامه فصل‌محور، مطالب کتاب به‌صورت مدخل‌های الفبایی تنظیم شده‌اند. ساختار یکپارچه مدخل‌ها، تعریف اصطلاحات و ارجاعات متقابل میان موضوعات، دسترسی سریع به مفاهیم مرتبط را امکان‌پذیر می‌کند. خواننده می‌تواند از یک اصطلاح فیزیولوژیک یا بیماری مشخص آغاز کند و از طریق ارجاعات داخلی، به سازوکارهای مولکولی، شیوه‌های ارزیابی، پیامدهای تمرین و کاربردهای بالینی مرتبط برسد.

ویرایش دوم با بازنگری گسترده مدخل‌های پیشین، توسعه تعریف‌ها و افزودن مباحث جدید، تصویری به‌روزتر از پزشکی ورزش و علوم تمرین ارائه می‌دهد. گستردگی مدخل‌ها باعث شده است کتاب هم برای پاسخ به یک پرسش مشخص و هم برای مرور نظام‌مند یک حوزه تخصصی قابل استفاده باشد.

پاسخ بدن به ورزش از سلول تا دستگاه‌های بدن

دانشنامه سازگاری‌های ناشی از فعالیت بدنی را در سطوح مختلف بررسی می‌کند؛ از بیوانرژتیک، بیوشیمی انسانی، تنظیم ژن و پیام‌رسانی سلولی گرفته تا پاسخ‌های قلبی‌عروقی، تنفسی، عضلانی، عصبی، هورمونی و ایمنی.

موضوعاتی مانند متابولیسم هوازی و بی‌هوازی، سازگاری با تمرین استقامتی و قدرتی، التهاب، استرس اکسیداتیو، رگ‌زایی، عملکرد عضله، تنظیم وزن، ترکیب بدن و پاسخ بدن به شرایط محیطی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. به این ترتیب، کتاب نشان می‌دهد که آثار ورزش حاصل عملکرد یک دستگاه منفرد نیست و از تعامل چندین مسیر فیزیولوژیک و متابولیک شکل می‌گیرد.

ورزش در پیشگیری، درمان و بازتوانی

بخش مهمی از مدخل‌ها به نقش فعالیت بدنی در سلامت و بیماری اختصاص دارد. بیماری‌های قلبی‌عروقی، اختلالات متابولیک، چاقی، دیابت، بیماری‌های عصبی، مشکلات اسکلتی‌عضلانی، سرطان، اختلالات تنفسی و تغییرات مرتبط با سالمندی از جمله حوزه‌هایی هستند که ارتباط آن‌ها با ورزش بررسی می‌شود.

مطالب کتاب تنها به بیان فواید عمومی فعالیت بدنی محدود نیستند. اصول انتخاب نوع تمرین، شدت، مدت و تواتر فعالیت، سازگاری برنامه تمرینی با وضعیت بیمار، ایمنی ورزش و کاربرد تمرین در مراحل مختلف پیشگیری و توان‌بخشی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.

سنجش عملکرد، طراحی تمرین و عوامل مؤثر بر سازگاری

روش‌های اندازه‌گیری مؤلفه‌های آمادگی جسمانی و عملکرد حرکتی، از دیگر محورهای دانشنامه‌اند. آزمون‌های فیزیولوژیک، ارزیابی ظرفیت هوازی، قدرت، تعادل، هماهنگی، انعطاف‌پذیری و ترکیب بدن در کنار اصول برنامه‌ریزی تمرین مطرح می‌شوند.

کتاب همچنین تأثیر تغذیه، مکمل‌ها، داروها، عوامل محیطی و برخی روش‌های افزایش عملکرد را بررسی می‌کند. مباحث مرتبط با دوپینگ، سازگاری نامطلوب، تمرین بیش‌ازحد و خطرهای بالقوه فعالیت بدنی نیز به خواننده کمک می‌کنند تا میان ورزش سودمند، تمرین نامتناسب و مداخلات پرخطر تمایز قائل شود.

مخاطبان این دانشنامه

دامنه کتاب به یک گروه حرفه‌ای محدود نیست. متخصصان پزشکی ورزشی، پزشکان توان‌بخشی، متخصصان داخلی و قلب، فیزیوتراپیست‌ها، پژوهشگران فیزیولوژی ورزش، مربیان، دانشجویان علوم پزشکی و علوم ورزشی می‌توانند از آن استفاده کنند.

برای پژوهشگران، مدخل‌ها نقطه شروع مناسبی برای شناسایی اصطلاحات، سازوکارها و منابع مرتبط فراهم می‌کنند. برای پزشکان و درمانگران، ارزش کتاب در پیوند میان فیزیولوژی ورزش و کاربردهای بالینی آن است. مربیان و متخصصان تمرین نیز می‌توانند برای شناخت علمی‌تر سازگاری، ارزیابی عملکرد و محدودیت‌های تمرین به این مرجع مراجعه کنند.