A Dictionary of Epidemiology, 7th Edition
اپیدمیولوژی فقط مجموعهای از فرمولها و طرحهای مطالعه نیست؛ این رشته بر زبان مفهومی دقیقی استوار است که واژههایی مانند مواجهه، پیامد، سوگیری، مخدوشگری، علیت، خطر و اعتبار در آن معنایی تخصصی و گاه متفاوت با کاربرد روزمره دارند. «فرهنگ اپیدمیولوژی» برای روشنکردن همین زبان مشترک تدوین شده و یکی از مراجع بنیادی برای فهم متون اپیدمیولوژی، آمار زیستی و سلامت عمومی بهشمار میآید.
ویرایش هفتم کتاب به سرپرستی علمی میکل پورتا و با حمایت انجمن بینالمللی اپیدمیولوژی منتشر شده است. اثر حاضر صرفاً معادل کوتاهی برای هر اصطلاح ارائه نمیکند؛ بسیاری از مدخلها مفهوم را در زمینه علمی آن توضیح میدهند، ارتباطش را با اصطلاحات نزدیک نشان میدهند و در موارد لازم به اختلافنظرهای روششناختی و تحولات کاربرد واژه اشاره میکنند.
ویرایش هفتم پس از فاصلهای دوازدهساله از ویرایش ششم منتشر شده و اصطلاحات تازه یا بازنگریشده مرتبط با همهگیری کووید-۱۹، روشهای آماری، طراحی پژوهش و تحولات جدید سلامت عمومی را در بر میگیرد.
تجربه همهگیری کووید-۱۹ بسیاری از مفاهیم اپیدمیولوژیک را از فضای دانشگاهی وارد گفتوگوی عمومی کرد. اصطلاحاتی درباره انتقال هوابرد، پایش بیماری، خطر جمعیتی، مداخلههای بهداشت عمومی و همافزایی اپیدمیها بیش از گذشته مورد استفاده قرار گرفتند و در بعضی موارد تعریف یا دامنه کاربرد آنها نیازمند بازنگری شد.
ویرایش هفتم با توجه به این تغییرات تدوین شده است و تعریفهای تازه یا بهروزشدهای برای مفاهیم مهم دوران همهگیری و پس از آن ارائه میدهد. «عفونت هوابرد» و «سندمیک» از نمونه اصطلاحاتی هستند که ناشر بهطور مشخص در معرفی این ویرایش بر آنها تأکید کرده است.
تحولات اپیدمیولوژی فقط به بیماریهای عفونی محدود نمیشوند. گسترش استنباط علّی، مطالعات مبتنی بر پایگاههای داده، دادههای روتین نظام سلامت و شبیهسازی کارآزماییها باعث شده است پژوهشگران با واژگان و چارچوبهای روششناختی جدیدی روبهرو شوند.
کتاب اصطلاحات نوظهوری مانند «دنیای واقعی» و «کارآزمایی هدف» را در کنار مفاهیم تثبیتشده اپیدمیولوژی قرار میدهد. این رویکرد به خواننده کمک میکند تفاوت میان یک عبارت رایج، یک تعریف عملیاتی و یک مفهوم دقیق روششناختی را تشخیص دهد و هنگام طراحی مطالعه یا تفسیر مقاله از اصطلاحات با دقت بیشتری استفاده کند.
فرهنگ اپیدمیولوژی میتواند هنگام خواندن مقالات پزشکی و سلامت عمومی در کنار متن اصلی قرار گیرد. هنگامی که معنای دقیق یک شاخص، نوع سوگیری، روش نمونهگیری یا اصطلاح آماری روشن نیست، ساختار الفبایی کتاب امکان مراجعه سریع و مقایسه مفاهیم مرتبط را فراهم میکند.
این مرجع همچنین برای نگارش پروتکل پژوهشی، پایاننامه، مقاله و گزارشهای سیاستگذاری مفید است. استفاده از تعریفهای استاندارد، احتمال ابهام در بیان متغیرها، طرح مطالعه، جمعیت هدف و روش تحلیل را کاهش میدهد و ارتباط میان پژوهشگران رشتههای مختلف را تسهیل میکند.
یکی از ارزشهای اصلی کتاب آن است که اختلافنظرهای موجود در اپیدمیولوژی را کاملاً پنهان نمیکند. برخی مفاهیم مانند علیت، اهمیت بالینی، عامل خطر یا اعتبار مطالعه دارای ابعاد نظری و عملی متعددی هستند و نمیتوان آنها را همیشه در یک جمله قطعی خلاصه کرد. تعریفها و توضیحات کتاب، خواننده را با مرزها و ظرافتهای این مفاهیم نیز آشنا میکنند.
به همین دلیل، اثر حاضر علاوه بر استفاده بهعنوان فرهنگ لغت، تصویری فشرده از وضعیت دانش اپیدمیولوژی ارائه میدهد. مرور هدفمند مدخلها میتواند برای دانشجویان به شیوهای برای تثبیت مفاهیم و برای متخصصان به ابزاری جهت بازبینی اصطلاحاتی تبدیل شود که در فعالیت روزمره علمی به کار میبرند.
کتاب برای دانشجویان و مدرسان اپیدمیولوژی، آمار زیستی، پزشکی، پرستاری و سلامت عمومی مناسب است. پژوهشگران بالینی، متخصصان بیماریهای عفونی، کارشناسان سیاستگذاری سلامت، تحلیلگران دادههای پزشکی و اعضای کمیتههای پژوهشی نیز میتوانند از آن برای یکسانسازی اصطلاحات و تفسیر دقیقتر شواهد استفاده کنند.
مترجمان و ویراستاران متون پزشکی نیز از مخاطبان مهم این اثر هستند؛ زیرا انتخاب معادل مناسب برای اصطلاحات اپیدمیولوژیک بدون شناخت تعریف علمی و رابطه آنها با مفاهیم مشابه، میتواند معنای یک متن پژوهشی را تغییر دهد.
نقدهای دانشگاهی ویرایشهای پیشین تصویری نسبتاً منسجم از جایگاه این مجموعه ارائه میدهند. منتقد ویرایش ششم در Annals of Epidemiology کتاب را چیزی فراتر از فهرستی از تعریفها توصیف کرده است؛ مرجعی که بحثها و اختلافنظرهای جاری رشته را نیز منعکس میکند و برای دانشجویان، مدرسان، پژوهشگران و متخصصان کاربرد دارد.
نقد منتشرشده درباره ویرایش پنجم در American Journal of Epidemiology نیز ترکیب تعریفهای ضروری، توضیحات تاریخی و موضوعات جدید را از نقاط قوت کتاب دانسته است. بر اساس این نقد، اثر هم برای مراجعه به یک اصطلاح مشخص و هم برای مرور سریع چشمانداز گسترده اپیدمیولوژی قابل استفاده است.
دیدگاههای تحریریهای درجشده در صفحات فروش کتاب نیز معمولاً بر سه ویژگی تأکید دارند: دامنه وسیع اصطلاحات، کوتاه و قابلفهم بودن بخش عمده تعریفها و امکان استفاده مکرر در آموزش و پژوهش. بااینحال، این دیدگاهها عمدتاً از ویرایشهای گذشته به ارث رسیدهاند و نباید بهعنوان نقد مستقیم محتوای تازه ویرایش هفتم معرفی شوند.
در مجموع، سابقه نقدهای تخصصی نشان میدهد که نقطه قوت اصلی مجموعه، ایجاد زبان مشترک میان کاربران اپیدمیولوژی و توضیح فشرده مفاهیم پیچیده است. ارزیابی میزان موفقیت تغییرات اختصاصی ویرایش هفتم به انتشار نقدهای علمی جدیدتر نیاز دارد.
دکتر میکل پورتا پزشک، اپیدمیولوژیست و پژوهشگر اهل بارسلونا است که فعالیتهای علمی او بر اپیدمیولوژی بالینی، مولکولی و محیطی تمرکز دارد. او استاد پزشکی پیشگیری و سلامت عمومی در دانشگاه خودمختار بارسلونا و از پژوهشگران باسابقه مؤسسه تحقیقات پزشکی Hospita...
